Gedenkstätte Hadamar

Over het museum

Het gebouw op de Mönchberg ontstond in 1883 als tuchthuis (Korrigendenanstalt) en werd in 1906 een psychiatrische inrichting van de deelstaat. In de nazitijd werd Hadamar een centrum van de moorden op patiënten: eind 1940 werd de kelder verbouwd tot een gaskamer met crematorium. Tussen januari en augustus 1941 werden hier in het kader van de “Aktion T4” meer dan 10.000 mensen vergast, die met bussen uit andere inrichtingen waren aangevoerd.

In de fase van de zogeheten gedecentraliseerde “euthanasie” van 1942 tot 1945 doodden artsen en verpleegkundigen nog zo’n 4.400 mensen met overdoses medicijnen en door uithongering. Tot de slachtoffers behoorden ook dwangarbeiders en als “halfjoods” vervolgde kinderen en jongeren uit een “opvoedingstehuis” dat alleen op papier bestond. De doden werden in massagraven op de begraafplaats van de inrichting gedumpt. Na de bevrijding op 26 maart 1945 maakten Amerikaanse onderzoekers de misdaden openbaar; in 1945 volgde een proces voor een Amerikaanse militaire rechtbank in Wiesbaden, in 1947 een proces in Frankfurt am Main.

De herdenking kwam maar aarzelend op gang: in 1953 werd in de ingangshal een reliëf aangebracht, in 1964 werd de begraafplaats heringericht als herdenkingslandschap. In 1983 openden studenten en afgestudeerden van de universiteit van Gießen in de kelder een eerste tentoonstelling. In 1991 richtte de Landeswohlfahrtsverband Hessen de gedenkplaats in met een uitgebreidere vaste tentoonstelling. Tegenwoordig combineert ze herdenken, historisch-politieke educatie en onderzoek en beantwoordt ze elk jaar honderden vragen van nabestaanden en onderzoekers. Sinds 2025 wordt het historische gebouw tijdens de openstelling gerenoveerd en uitgebreid; stap voor stap ontstaat een volledig nieuwe vaste tentoonstelling.

Hoogtepunten

• Historische kelder met de voormalige gaskamer, de sectieruimte en resten van de crematieovens
• Voormalige houten busgarage van de “Aktion T4” op de binnenplaats
• Herdenkingslandschap op de vroegere begraafplaats van de inrichting met de stèle “Mensch achte den Menschen” (Mens, respecteer de mens)
• Gedenkboek met namen en levensgegevens van bijna 15.000 vermoorden
• Vaste tentoonstelling “Verlegt nach Hadamar”

Vaste collectie

• Verlegt nach Hadamar. Die Geschichte einer NS-„Euthanasie“-Anstalt – Panelententoonstelling over de moordacties van 1941 en 1942–1945 met voorbeeldige levensverhalen van slachtoffers, geplaatst in de context van de geschiedenis van de psychiatrie, de naoorlogse processen en het herdenken na 1945; met geïntegreerd gedenkboek.
• Das historische Gebäude im Spiegel der Zeit – Uitbreiding van de tentoonstelling over de bouwgeschiedenis van het gebouw, van tuchthuis tot gedenkplaats, verspreid over de foyer, historische ruimtes en de voormalige busgarage.
• Garten – Anstaltsfriedhof – Gedenkort. Das Außengelände des Mönchbergs – Tweetalige panelententoonstelling (Duits/Engels) bij de opgang naar het herdenkingslandschap, over de voormalige begraafplaats van de inrichting met de massagraven van 1942–1945; ook buiten de openingstijden toegankelijk.

Opgericht

1991

Beheerder

Landeswohlfahrtsverband Hessen (LWV Hessen)

Directie

Prof. Dr. Jan Erik Schulte

Bezoekers per jaar

ca. 23.000 (2024)

Toegangsprijzen & kortingen

De toegang is gratis.

Bezoek aan de tentoonstellingen, de historische ruimtes en het herdenkingslandschap is gratis. Openbare rondleidingen op de eerste en derde zondag van de maand (ca. 1,5–2 uur) eveneens gratis, aanmelden online.

Toegankelijkheid

• Deels rolstoeltoegankelijk
• Lift
• Aangepast toilet
• Gehandicaptenparkeerplaats
• Hulphonden welkom
• Tastmodellen / voelbare objecten
• Rondleidingen in gebarentaal: geen informatie
• Informatie in eenvoudige taal
• Audiodescriptie: geen informatie

Het gebouw van de gedenkplaats is grotendeels toegankelijk; alle delen zijn met liften bereikbaar en volgens het huisreglement zijn bijna alle museale ruimtes met een rolstoel bereikbaar. Aangepaste toiletten in de tentoonstelling en bij de seminarruimtes. Invalidenparkeerplaatsen aan de rechterkant van het gebouw (bordjes “Besucherparkplatz” volgen). Het herdenkingslandschap op de heuvel is met de auto bereikbaar. Tentoonstellingscatalogus in eenvoudige taal (Leichte Sprache) te leen, catalogus met geselecteerde biografieën in braille, rondleidingen voor mensen met leerproblemen, uitlegvideo’s in eenvoudige taal. Assistentiehonden toegestaan.

Kinderen & gezin

Beperkt geschikt voor kinderenAanbevolen vanaf 14 jaar

• Gezinsrondleidingen & workshops: niet aanwezig

Gedenkplaats over de nazi-“euthanasie”-misdaden. Voor jongeren raadt ze deelname aan rondleidingen vanaf 14 jaar onder begeleiding aan; het groepsaanbod is bedoeld voor schoolklassen vanaf het 9e leerjaar. Eigen activiteiten voor kinderen of gezinnen noemt de website niet.

Bereikbaarheid & parkeren

Service & horeca

• Café: niet aanwezig
• Restaurant: niet aanwezig

In de gedenkplaats en op het terrein van de Vitos-kliniek is geen eten of drinken verkrijgbaar; eten en drinken alleen in de seminarruimtes. Publicaties zoals het prentenboek “Oskars Rettung” zijn ter plaatse verkrijgbaar.

Evenementen & zaalverhuur

Voor zover wij weten verhuurt het museum geen ruimtes voor externe evenementen.

Geen zaalverhuur.

Je bezoek plannen