Museum over 400 jaar gevangeniswezen in Nederland en de geschiedenis van de kolonie Veenhuizen – met cellen, boevenbus en rondleiding door een gevangenis.
t/m 31 december 2026
Sinds januari 2025 lopende tentoonstelling over nazaten van Nederlandse collaborateurs en het zwijgen in families, met gedichten van Boris Wanders, wiens grootvader na de oorlog in Veenhuizen gevangenzat, en foto’s van Judith Lechner; verlengd tot eind 2026.
Veenhuizen ontstond vanaf 1823 als kolonie van de Maatschappij van Weldadigheid, die hier in drie grote gestichten wezen, bedelaars en landlopers onderbracht en tot werken opvoedde. Wat begon als vrijwillige armenzorg, werd na de overname door de staat in 1859 steeds meer een dwang- en strafinstelling; tot in de jaren 80 was Veenhuizen een gesloten gevangenisdorp, en nog altijd zijn er meerdere penitentiaire inrichtingen actief. Sinds 2021 staan de Koloniën van Weldadigheid op de UNESCO-Werelderfgoedlijst.
Het eerste gevangenismuseum opende in 1975 als particulier initiatief van een justitiemedewerker die tientallen jaren voorwerpen over de dorpsgeschiedenis had verzameld. In 2005 verhuisde het museum als Nationaal Gevangenismuseum naar het gerestaureerde ‘Tweede Gesticht’ uit 1823, het enige bewaard gebleven van de drie oorspronkelijke gestichten. Daarmee verbreedde de blik zich van de dorpsgeschiedenis naar de hele geschiedenis van misdaad en straf in Nederland sinds ongeveer 1600.
Tegenwoordig vertelt het museum twee verweven verhalen: de ontwikkeling van de vrijheidsstraf van kerker tot moderne cel, en de weg van Veenhuizen van armenkolonie tot gevangenisdorp. Bezoekers mogen in cellen en slaapkooien, plaatsnemen op de rechtersstoel en met een historische gevangenenbus door het dorp rijden. Daarnaast zijn er rondleidingen door de voormalige strafgevangenis De Rode Pannen en de oude elektriciteitscentrale. In 2025 kwamen er zo’n 112.000 bezoekers; eind 2026 moet na een verbouwing een nieuwe vaste tentoonstelling over Veenhuizen opengaan.
| Volwassenen | € 15 |
|---|---|
| Met korting | € 12,50CJP-houders en medewerkers van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) |
| Kinderen & jongeren | € 7,50gratis t/m 4 jaar · Kinderen t/m 4 jaar gratis, 5–12 jaar € 7,50; vanaf 13 jaar volle prijs. |
| Senioren | –Geen seniorenkorting vermeld. |
| Mensen met een beperking | –begeleider gratis · Eén begeleider van bezoekers die zich niet zelfstandig door het museum kunnen bewegen, heeft met OV-begeleiderskaart of Autipas gratis toegang (online te boeken als vrijkaart). |
| Studenten | –Geen aparte studentenkorting vermeld; CJP-houders betalen € 12,50. |
| Groepen (vanaf 15 pers.) | € 12,50 p.p.Per persoon vanaf 15 personen; gids € 85 (max. 20 personen per gids), ook als gids in je eigen bus. Reserveren minstens 14 dagen vooraf. |
| Rondrit met de Boevenbus | € 4Ca. 30 minuten; kinderen t/m 2 jaar op schoot gratis. |
| Rondleiding strafgevangenis De Rode Pannen | € 3Ca. 30–45 minuten, aanbevolen vanaf 8 jaar. |
| Museumrondleiding | € 5,50Ca. 60 minuten, op werkdagen, max. 15 personen; exclusief toegang. |
| Audiotour ‘Het Pauperparadijs’ | € 7,50 |
| Arrangement ‘Van Tralies naar Terras’ (toegang, drankje, taart, wandelkaart) | € 19,95Kinderen 5–12 jaar € 12,95. |
| Arrangement ‘Lunch, Landlopers en Landschap’ (toegang, lunch, wandelkaart) | € 24,95Kinderen 5–12 jaar € 19. |
| Combiticket met Museum De Proefkolonie | € 25Kinderen 5–12 jaar € 12,50. |
Gratis met Museumkaart en VriendenLoterij VIP-KAART (niet voor combi- en arrangementtickets; één ticket per kaart). De Museumkaart is aan de kassa verkrijgbaar en direct te gebruiken. Prijzen geldig voor 2026; reguliere toegangskaarten zijn het hele kalenderjaar geldig. Voor de Boevenbus en De Rode Pannen wordt online boeken aangeraden (verkoop vanaf ca. 14 dagen vooraf).
Tentoonstellingsruimtes, restaurant, cellenblok en De Rode Pannen zijn toegankelijk met rolstoel en rollator; rond de ingang en in de dorpsstraten ligt wel kinderkopjesbestrating. Invalidentoiletten bij de garderobe en bij het restaurant, invalidenparkeerplaatsen op het museumparkeerterrein (ca. 5 minuten lopen naar de ingang; kort stoppen bij de ingang om uit te stappen kan). Leenrolstoelen (winkelwagenmuntje nodig, niet te reserveren) en klapkrukjes. Video’s zijn ondertiteld. Op aanvraag prikkelarm bezoek op een maandag waarop het museum normaal gesloten is. De Boevenbus is te gebruiken als je één trede kunt nemen.
Erg geschikt voor kinderen & gezinnen
| Bezoekduur | ca. 2 uur |
|---|---|
| Toegang kinderen | gratis t/m 4 jaar |
Kinderen mogen in cellen en isoleercellen en handboeien uitproberen. Speurtochten: ‘Lange Leo’ voor 4- tot 6-jarigen met (groot)ouders, ‘De Vloek van Veenhuizen’ voor 7- tot 12-jarigen en de smartphonespeurtocht ‘Kraak de Code’ vanaf 9 jaar. In elke schoolvakantie rijdt minstens twee keer per dag de ‘Boevenbus Kids’ voor 4- tot 12-jarigen; de gewone bustour is inhoudelijk pas vanaf ongeveer 13 jaar goed te volgen, De Rode Pannen vanaf 8 jaar. Klimbajes op de binnenplaats, kinderfeestjes te boeken, verschoontafel in het damestoilet en in het invalidentoilet bij het restaurant.
Generaal van den Boschweg · 10 min. lopen
Bus tot halte Generaal van den Boschweg in Veenhuizen, vandaar ca. 10 minuten lopen (verbindingen via 9292.nl).
Gratis parkeren · 5 min. lopen naar de ingang
Groot gratis museumparkeerterrein aan de Laan van Weldadigheid (navigatieadres).
Via de A28, afrit 33 (Assen-West/Smilde/Norg), richting Norg, dan afslag Veenhuizen; bewegwijzerd. Vanuit de richting Drachten via N381/N919 via Oosterwolde. Vanwege de vernieuwing van de Norgerbrug is de N373 (Norgervaart) momenteel afgesloten, omleiding via Norg, Donderen en Vries. Fietsenstalling tegenover de hoofdingang en bij de achteringang, vier gratis laadpunten voor e-bikes.
Route plannenÀ-la-carterestaurant ‘Het Tweede Gesticht’ met terras (ook zonder toegangsbewijs toegankelijk, groepsmenu’s en buffetten); museumwinkel ‘De Bajesklant’. Tassen groter dan A4 en paraplu’s in de gratis kluisjes bij de garderobe. Gratis laadpunten voor e-bikes bij de achteringang.
Twee ingerichte vergaderzalen en een auditorium (beamer, geluid, internet) plus binnenplaats; voor congressen, trainingen, recepties, lezingen, feesten, bedrijfsuitjes en familiebijeenkomsten, ook met catering en programmaonderdelen (rondleiding, Boevenbus, gevangenisbezoek).
Aanvragen & details| Rondleidingen | ja · duur ca. 60 min. |
|---|---|
| Audiotour | nee |
| Aanbod voor scholen | ja |
| Fotograferen | Fotograferen en filmen voor privégebruik toegestaan, zonder lampen, statief of andere hulpmiddelen en alleen uit de hand. |
| Goed om te weten | Volgens het museum duurt een bezoek gemiddeld 2 uur, met Boevenbus en/of De Rode Pannen minstens een halve dag. Museumrondleidingen (ca. 60 min.) op werkdagen, in vakanties en op feestdagen meestal niet. Rondritten met de Boevenbus (ca. 30 min.) als het museum open is en het weer het toelaat; De Rode Pannen dagelijks met rondleiding (30–45 min.), vervalt bij filmopnames. Meld je 15 minuten voor aanvang bij de kassa. Voor de tijdelijke tentoonstelling On/t/schuld is er een gratis audiotour via QR-code op je eigen smartphone. Schoolprogramma’s voor basis- en middelbare scholen en lezingen door oud-gedetineerden. Honden alleen aangelijnd op de binnenplaats, niet in het museum. |
Cookies helpen je deze website te gebruiken. Kaart en statistieken laden we alleen met jouw toestemming.
