Sonnenborgh

Actuele tentoonstellingen

Over het museum

Sonnenborgh verbindt twee tijdperken. Het bolwerk werd halverwege de 16e eeuw aangelegd in opdracht van keizer Karel V, die Utrecht met vier bastions liet beschermen tegen de nieuwe artillerie; Sonnenborgh is als enige daarvan vrijwel volledig bewaard gebleven. In de 17e eeuw legde de universiteit hier haar eerste hortus botanicus aan, en rond 1700 richtte de scheikundige Johann Conrad Barchusen in de kazematten een van de vroegste scheikundige laboratoria in.

Halverwege de 19e eeuw werd op het bolwerk de nieuwe universiteitssterrenwacht gebouwd; koning Willem III legde in 1853 de eerste steen. Het hoofdgebouw werd ontworpen door natuurkundige Buys Ballot, die hier in 1854 ook het meteorologisch instituut KNMI oprichtte – dat verhuisde pas in 1897 naar De Bilt. Rond 1930 maakte het zononderzoek van Marcel Minnaert en Kees de Jager de sterrenwacht internationaal bekend.

Na het vertrek van het sterrenkundig instituut in 1987 werd Sonnenborgh een museum en publiekssterrenwacht. Tussen 1998 en 2003 legden archeologen het bedolven bolwerk weer bloot. In 2018 opende de vernieuwde tentoonstelling ‘Ver weg komt dichterbij’ en in 2020 kreeg de plek de status van nationaal chemisch erfgoed.

Tegenwoordig toont het museum sterren- en weerkunde in grotendeels origineel bewaarde ruimtes: de meridiaanzaal, het zonnelab en koepels met de Merz-refractor uit 1863 en een grote zonnetelescoop. In het winterhalfjaar zijn er sterrenkijkavonden.

Hoogtepunten

• Merz-refractor uit 1863 in een draaibare koepel
• Grootste zonnetelescoop van Nederland (op zondag de zon bekijken)
• Meridiaanzaal en zonnespectrograaf uit de tijd van Minnaert
• Bolwerk uit 1552 met resten van een vroeg scheikundig laboratorium
• Sterrenkijkavonden van oktober t/m maart

Vaste collectie

• Ver weg komt dichterbij – Interactieve sterrenkundetentoonstelling met een tablet als gids door sterrenwacht en bolwerk – van zononderzoek en tijdmeting tot zwarte gaten.
• Op Aarde – Belevingstentoonstelling met installaties uit kunst en wetenschap over het klimaat en onze relatie met de aarde; geschikt vanaf 16 jaar.

Beheerder

Stichting Museum Sterrenwacht Sonnenborgh

Directie

Giovanni Stijnen

Bezoekers per jaar

ca. 34.774 (2025)

Toegangsprijzen & kortingen

Gratis met Museumkaart (niet ter plaatse te koop); ook gratis met VriendenLoterij VIP-KAART (alleen voor de kaarthouder), NVON-lidmaatschapskaart en Voedselbank Cultuurpas. U-pas: volwassenen € 8,50, kinderen € 5,50. Museumtickets alleen op de dag van je bezoek aan de kassa, alleen pinbetaling. Prijzen vanaf 1 januari 2026.

Toegankelijkheid

• Deels rolstoeltoegankelijk
• Lift: niet aanwezig
• Aangepast toilet: niet aanwezig
• Gehandicaptenparkeerplaats
• Hulphonden welkom
• Tastmodellen / voelbare objecten
• Rondleidingen in gebarentaal: geen informatie
• Informatie in eenvoudige taal: geen informatie
• Audiodescriptie: geen informatie

Monumentale gebouwen met drempels en zware deuren, geen liften; telescopen en bolwerk alleen via trappen bereikbaar, geen rolstoeltoegankelijke toiletten. Begeleiding aanbevolen. Openbare invalidenparkeerplaatsen aan de Lange Nieuwstraat 106 en Servaasbolwerk 2-3. Om de twee maanden op zondag (of in overleg) rondleidingen ‘Sterren kijken met handen en oren’ voor volwassenen met een visuele beperking; leuningen en tactiele markeringen. Rustigere dagen: di–do.

Kinderen & gezin

Erg geschikt voor kinderen & gezinnen

• Gezinsrondleidingen & workshops
• Speurtocht, doeboekje of kinderaudiotour
• Doe- en voelstations

De vaste tentoonstelling is bedoeld voor kinderen vanaf 8 jaar; voor 3- tot 6-jarigen is er het zoekspel ‘Voetzoekertjes’. Kinderkijkavonden op zaterdag (6–12 jaar, oktober–maart), ‘Kosmische kindercolleges’ voor 8- tot 12-jarigen op de laatste woensdag van de maand en jeugdcursussen sterrenkunde. De tentoonstelling ‘Op Aarde’ is pas geschikt vanaf 16 jaar.

Bereikbaarheid & parkeren

Ingang aan de rand van het Zocherplantsoen, in het witte gebouw boven op de heuvel.

Service & horeca

• Café: niet aanwezig
• Restaurant: niet aanwezig
• Museumwinkel
• Wifi

Geen horeca; meegebracht eten mag je in de tuin opeten. Museumwinkel (o.a. eclipsbrillen) ook zonder ticket toegankelijk.

Evenementen & zaalverhuur

• Ruimtes te huur
• Privéfeesten
• Zakelijke evenementen
• Bruiloften / trouwceremonies

Terreplein (met glazen dak), bibliotheek, collegezaal en tuin via cateraar Qeet (info@qeet.nl, +31 30 696 6121) voor feesten, bruiloften, congressen en diners.

Je bezoek plannen