Herdenkingsplaats in het fort Oberer Kuhberg op de plek van het vroege concentratiekamp uit 1933 tot 1935, met een vaste tentoonstelling en ondergrondse gevangenisruimtes.
30 augustus 2026 – 6 november 2026
Dokumentarische Ausstellung der Bundesstiftung Magnus Hirschfeld über Ausgrenzung und Verfolgung queerer Menschen in der NS-Zeit. In fünf Themeninseln zeigt sie Dokumente, Fotos und Zitate sowie Handlungsspielräume im Alltag.
Het fort Oberer Kuhberg werd rond 1850 gebouwd als onderdeel van de Bondsvesting Ulm. Na de Eerste Wereldoorlog stond het leeg; in het najaar van 1933 richtte het Württembergse ministerie van Binnenlandse Zaken daar als vervanging voor het kamp Heuberg het „Schutzhaftlager Ulm/Donau“ in, een vroeg concentratiekamp. Tussen november 1933 en juli 1935 waren hier ongeveer 600 mannen gevangen, vooral communisten en sociaaldemocraten, onder wie de latere SPD-voorzitter Kurt Schumacher. Zij leefden in koude, vochtige ondergrondse vestinggangen.
De KZ-Gedenkstätte werd in 1985 geopend op initiatief van voormalige gevangenen en het Dokumentationszentrum Oberer Kuhberg (DZOK). Het terrein staat sinds 1960 onder monumentenbescherming, sinds 2017 ook vanwege de betekenis als vroeg concentratiekamp. De gebouwen bleven van oorlogsschade gespaard, maar werden na 1935 op uiteenlopende manieren verder gebruikt.
Te bezichtigen zijn vandaag de ondergrondse gevangenenverblijven en speciale cellen, de ruimtes van de vroegere kampadministratie en de vaste tentoonstelling „Die Würde des Menschen ist unantastbar – Das KZ Oberer Kuhberg in Ulm 1933–1935“ in acht themaonderdelen. Deze loopt van de nationaalsocialistische machtsovername in Ulm tot de totstandkoming van de gedenkplaats. Een virtuele weergave van het kamp uit 2022 en een mediagids met tablets vullen de rondgang aan. De dragende vereniging beheert daarnaast een archief, een bibliotheek en databanken.
| Volwassenen | € 5 |
|---|---|
| Met korting | € 3 |
| Groepen | € 2 p.p.Groepen volwassenen € 2 per persoon, schoolklassen € 0,50 per persoon, plus € 50 rondleidingsvergoeding. |
Alleen betaling contant. Eenmalige vergoeding voor groepsrondleidingen € 50.
Om redenen van monumentenbescherming slechts beperkt toegankelijk: de vaste tentoonstelling op de begane grond is gelijkvloers en met de rolstoel bereikbaar; de verdieping, het buitenterrein en de ondergrondse gevangenisruimtes zijn niet toegankelijk. Assistentiehonden zijn toegestaan. De tentoonstelling is ook als pdf in makkelijke taal beschikbaar.
Beperkt geschikt voor kinderen
Gedenkplaats met een serieus thema; aanbod voor schoolklassen en jeugdgroepen.
Oberer Kuhberg
Stadsbus lijn 8 en 14 tot halte Oberer Kuhberg; vanaf het hoofdstation tram lijn 2 richting Kuhberg tot eindhalte Kuhberg Schulzentrum, daarna ca. 10 minuten lopen.
Parkeerplaats aanwezig
Slechts beperkt parkeerplaatsen bij de gedenkplaats (Am Hochsträß 1); uitwijken kan bij de Hochschule für Gestaltung.
Het adres Am Hochsträß 1 is geen postadres.
Route plannenHet museum heeft hierover geen informatie gepubliceerd.
Het museum heeft hierover geen informatie gepubliceerd.
| Rondleidingen | ja · duur ca. 60 min. |
|---|---|
| Audiotour | ja |
| Aanbod voor scholen | ja |
| Goed om te weten | Mediagids met tablets op 11 stations, uitgifte tot 15.30 uur bij het toezicht. Schoolklassen vinden rondleidingen, workshops en digitale aanbiedingen. Het buitenterrein is onverhard en de Kuhberg is koel; warme kleding en stevig schoeisel worden aangeraden. |
