KZ Lichtenburg
Gedenkplaats in het renaissanceslot Prettin: 1933–1937 concentratiekamp voor mannen, 1937–1939 eerste centrale concentratiekamp voor vrouwen in het Duitse Rijk. Gratis toegang.
Over het museum
Schloss Lichtenburg in Prettin, een renaissancegebouw uit de 16e eeuw, deed vanaf 1812 ruim een eeuw dienst als gevangenis. In juni 1933 richtten de nationaalsocialisten in het slot, dat midden in het stadje ligt, een concentratiekamp voor mannen in. Gebouwd voor 1.000 gevangenen, zat het al in de herfst van 1933 overvol met zo'n 2.000 gevangenen – vooral politieke tegenstanders, onder wie de latere Berlijnse burgemeester Ernst Reuter en de advocaat Hans Litten. Het kamp speelde een belangrijke rol in het vroege kampsysteem en werd in augustus 1937 opgeheven.
Van december 1937 tot mei 1939 was de Lichtenburg het eerste centrale concentratiekamp voor vrouwen in het hele Rijk; er zijn 1.415 gevangenennummers gedocumenteerd. Van 1941 tot 1945 was hier bovendien een buitenkamp van KZ Sachsenhausen. In totaal zaten tussen 1933 en 1945 meer dan 10.000 mensen op deze plek gevangen.
Op 8 mei 1965 ontstond in de voormalige „Bunker“ een eerste gedenkplaats van de DDR; in 1978 volgde een tentoonstelling in voormalige gevangenenbarakken, die bij het districtsmuseum in het slot hoorde. In 2004 werden museum en gedenkplaats gesloten. Na inzet van burgers besloot het deelstaatparlement in 2006 tot overname door de nieuw opgerichte Stiftung Gedenkstätten Sachsen-Anhalt.
In december 2011 opende de opnieuw ingerichte gedenkplaats met een vaste tentoonstelling in de voormalige werkplaatsvleugel. Het cellenblok uit 1878/79 is na consolidatiewerkzaamheden sinds 2024 weer toegankelijk, terwijl grote delen van het slot vanwege bouwwerkzaamheden zijn afgesloten. De gedenkplaats ziet zichzelf als plek van herinnering, historisch-politieke vorming en onderzoek.
Hoogtepunten
- Vaste tentoonstelling over de kampen 1933–1945 op twee verdiepingen van de voormalige werkplaatsvleugel
- Cellenblok („Bunker“) uit 1878/79 als plek van straf en geweld
- Biografische filmportretten en interviews met ooggetuigen
- Augmented-reality-app over bouwkundige sporen op het slotterrein
- Gratis rondleidingen en projectdagen voor jongeren en kinderen
Vaste collectie
- „Es ist böse Zeit …“ Die Konzentrationslager im Schloss Lichtenburg 1933–1945 – De begane grond plaatst de kampen in de context van de nazivervolging en de regio, de eerste verdieping zet gevangenen en kamppersoneel tegenover elkaar met voorwerpen, documenten en filmportretten. Mediastations behandelen naoorlogse processen en de herinneringscultuur in de DDR en de Bondsrepubliek.
- Opgericht
- 1965
- Beheerder
- Stiftung Gedenkstätten Sachsen-Anhalt
- Directie
- Melanie Engler
Toegangsprijzen & kortingen
De toegang is gratis.
| Groepen | –Rondleidingen en projectdagen voor groepen zijn gratis, maar moeten vooraf worden aangemeld. |
|---|
Een bezoek aan de gedenkplaats en al het educatieve aanbod (rondleidingen, projectdagen) zijn gratis.
Toegankelijkheid
- Deels rolstoeltoegankelijk
- Lift
- Aangepast toilet
- Gehandicaptenparkeerplaats: geen informatie
- Hulphonden welkom
- Tastmodellen / voelbare objecten: geen informatie
- Rondleidingen in gebarentaal: geen informatie
- Informatie in eenvoudige taal: geen informatie
- Audiodescriptie: geen informatie
Tentoonstellings- en seminargedeelte drempelvrij bereikbaar, lift (90 × 138 cm), toegankelijk toilet op de begane grond, onderrijdbare tentoonstellingspanelen. Naar de voormalige strafbunker leidt een trede (hulp nodig), de binnenplaats is geplaveid. Deels contrastrijke teksten, geen tactiel geleidesysteem, twee luisterstations met interviews met ooggetuigen. Graag vooraf aanmelden, zodat het team ondersteuning kan voorbereiden.
Kinderen & gezin
Beperkt geschikt voor kinderen
- Gezinsrondleidingen & workshops: niet aanwezig
Gedenkplaats van een concentratiekamp; de rondleidingen zijn vooral bedoeld voor volwassenen. Voor kinderen zijn er projectdagen voor schoolklassen uit de 4e–6e klas (groep 6–8), maar geen eigen gezinsaanbod.
Bereikbaarheid & parkeren
Met het openbaar vervoer
Lindenstraße bzw. Drei Linden (Prettin)
Met de trein tot Jessen of Annaburg, verder met buslijn 364 naar Prettin (halte Lindenstraße of Drei Linden); uit de richting Leipzig via Torgau met bus 751 tot Drei Linden (tot 1 uur van tevoren aanmelden); vanaf station Holzdorf belbus „Anrufbus flex“. Prettin ligt aan de Elberadweg.
Met de auto vanuit Berlijn via de B101 tot Jüterbog en verder via Jessen en Annaburg (L113), vanuit Leipzig via Torgau en Zwethau, vanuit Wittenberg via de B187 tot Jessen. Over parkeerplaatsen geeft de gedenkplaats geen informatie.
Route plannenService & horeca
Het museum heeft hierover geen informatie gepubliceerd – vraag het rechtstreeks na bij het museum.
Evenementen & zaalverhuur
Het museum heeft hierover geen informatie gepubliceerd – vraag het rechtstreeks na bij het museum.
Je bezoek plannen
| Rondleidingen | ja · duur ca. 1,5 uur |
|---|---|
| Aanbod voor scholen | ja |
| Goed om te weten | Overzichtsrondleiding (vooral voor volwassenen) ca. 90–120 minuten; projectdagen voor schoolklassen en jongerengroepen 3–5 uur, voor kinderen uit de 4e–6e klas (groep 6–8) 3–4 uur. Alle educatieve programma's gratis, op aanvraag ook buiten openingstijden. |
