Nationaal Smalspoormuseum

Over het museum

Het Nationaal Smalspoormuseum – in het dagelijks leven bekend als Stoomtrein Katwijk Leiden – ligt aan het Valkenburgse Meer bij Leiden en richt zich op het smalspoor, een lang vergeten vervoermiddel. Eind jaren zestig dreigde het nog aanwezige smalspoormateriaal te verdwijnen; in 1970 werd de Nederlandse Smalspoor Stichting opgericht, die locomotieven en wagons van stilgelegde bedrijven redde. Vanaf 1973 reed men op het net van de Leidsche Duinwater Maatschappij in de duinen bij Katwijk; in 1993 verhuisde de collectie naar de huidige locatie, en in 1996 werd het museum geopend.

Tot de collectie behoren ca. 90 locomotieven, overwegend voor een spoorwijdte van 700 mm, daarnaast wagons, kipwagens, personenwagons en draisines, en enkele voertuigen van de Gelderse Tram. In 2023 kwamen twee in Nederland gebouwde stoomlocomotieven uit suikerfabrieken op Java erbij. Het binnenmuseum werd in 2022 vernieuwd; in het buitenmuseum staan op ca. 1,5 hectare het station, remises en de werkplaats. Op de rijdagen rijdt een stoomtrein om het meer, daarnaast een open dieseltrein naar het depot; een uitbreiding tot een doe- en ontdekpark voor jonge bezoekers is gepland.

Hoogtepunten

• Stoomtrein rond het Valkenburgse Meer
• Open dieseltrein („Bankentrein“) naar het museumdepot
• Ca. 90 smalspoorlocomotieven, waaronder stoomlocomotieven uit Java
• Binnenmuseum (in 2022 vernieuwd) en buitenmuseum op 1,5 hectare
• Kinderhoek naast de koffiehoek

Vaste collectie

• Binnenmuseum – Het in 2022 vernieuwde binnenmuseum leidt met objecten, foto's en speelmogelijkheden door de geschiedenis en toepassingen van het smalspoor; de heer Oving, een handelaar in smalspoormateriaal uit Rotterdam, begroet de gasten.
• Buitenmuseum und Kerncollectie – Het buitenterrein rond het station toont stoom-, motor- en persluchtlocomotieven, wagons, machines en gebouwen van het smalspoor.

Opgericht

1996

Toegangsprijzen & kortingen

Het ticket geldt de hele dag voor binnen- en buitenmuseum en de beide ritten (stoomtrein en open dieseltrein, elk ca. 30 minuten). Gratis met de Museumkaart (sinds 1 juli 2022); de VriendenLoterij VIP-kaart wordt niet geaccepteerd. De Pepernotenexpres en Oliebollenexpres zijn alleen met reservering en toeslag. Betalen met pinpas heeft de voorkeur.

Toegankelijkheid

• Rolstoeltoegankelijk
• Lift
• Aangepast toilet: geen informatie
• Gehandicaptenparkeerplaats: geen informatie
• Hulphonden welkom
• Tastmodellen / voelbare objecten: geen informatie
• Rondleidingen in gebarentaal: geen informatie
• Informatie in eenvoudige taal: geen informatie
• Audiodescriptie: geen informatie

Goed toegankelijk voor rolstoelgebruikers; rolstoel te leen. Met een verrijdbare oprijplaat komt men in een wagon met brede instap; het treinpersoneel helpt. De tentoonstelling op de eerste verdieping van het binnenmuseum is per lift bereikbaar. Honden zijn welkom, aangelijnd.

Kinderen & gezin

Erg geschikt voor kinderen & gezinnen

• Speeltuin / speelhoek

Kinderhoek naast de koffiehoek; evenementen voor het hele gezin. Een doe- en ontdekpark voor jonge bezoekers wordt in het buitenmuseum opgebouwd.

Bereikbaarheid & parkeren

Het museum ligt aan de A44 bij Leiden.

Service & horeca

• Café

Koffiehoek tussen de treinen (koffie, cappuccino, gebak, belegde broodjes, frisdranken, ijs); brasserie Buitenhuis aan het meer als apart restaurant. Rookvrij, met uitzondering van de stoomlocomotieven.

Evenementen & zaalverhuur

• Ruimtes te huur
• Privéfeesten
• Zakelijke evenementen
• Bruiloften / trouwceremonies

Stoom- of dieseltrein kunnen geheel of gedeeltelijk worden gehuurd (op rijdagen tot 50 plaatsen, een coupé voor 13 personen of een wagon met 25 plaatsen). Officiële trouwlocatie van de gemeente Katwijk, met mogelijke aankomst van het bruidspaar met de stoomtrein; catering via het museum of brasserie Buitenhuis.

Je bezoek plannen